Αρχαίο δέντρο - Κύπρος

»Το δέντρο το ιερό…» – ΗΧΩλόγιο

«Μαγκωμένο μεταξύ πέτρας και κενού, έχει ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς του με τον κόσμο. Τώρα μηλιά είναι; Ελιά είναι; Άνθρωπος είναι; Δεν ξέρω. Τρέφεται με ξερό αέρα και λίγη πλάγια βροχή όταν έχει αυτή την κλίση. Βλέπει τις ίδιες εικόνες μια ζωή, τις ανακατεύει και τραβάει στην τύχη. Τα γεγονότα, ο πολιτισμός, ξεράνανε τον φλοιό του, αλλά μέσα τρέχουν οι χυμοί ποτάμι. [Τις νύχτες βγάζει καρπούς από ασβέστη, που το πρωί σβήνουν.] Πίστευε ότι θα πετούσε. Στη χειρότερη περίπτωση, αν έπεφτε στον γκρεμό, κάτι θα έμενε, θα ξαναφύτρωνε» – Γιάννης Κοντός, «Δέντρο στην άκρη»

Το δέντρο, αγαπημένοι μου, είναι οντότητα μοναδική, έχει το προνόμιο να είναι η γέφυρα μεταξύ ουρανού και γης. Από την άλλη το δάσος είναι κάτι σαν μια πόλη ιερή,που επικοινωνεί μαγικά με τον γαλαξία. Στην ταινία «οι αδερφοί Γκριμ»του Terry Gilliam, μια ταινία γεμάτη οράματα, ονειρικές σκιές και εκπληκτικούς μύθους, το δάσος βομβαρδίζεται με μανία από τον στρατηγό των ορθολογικών δυνάμεων της Γαλλικής Επανάστασης. Στόχος του στρατηγού είναι να ξεριζώσει τις αρχέγονες δυνάμεις που κατοικούν μέσα του, να ισοπεδώσει το τοπίο, να δημιουργήσει ευθείες γραμμές, δρόμους, έννοιες «καθαρές» που θα μπορεί το μυαλό του να τις ελέγχει απόλυτα.

Είναι, αγαπημένοι μου, ο διάδοχος του ύστερου χριστιανισμού, που με τη συνδρομή του νέου ρωμαϊκού κράτους, έκαιγε τα δάση, τους ανθρώπους, τους μάγους και τις μάγισσες, τους παραβατικούς που σύχναζαν στις απόκρυφες γωνιές του, προσπαθώντας να εκπολιτίσει με τη βία, να προσηλυτίσει με τον τρόμο.

Οι περισσότεροι από τους αρχαίους λαούς θεωρούν τα δέντρα ιερά. Οι παγανιστικές λειτουργίες της φύσης, βασισμένες στην αντίληψη «ό,τι είναι πάνω, είναι και κάτω», λένε ότι το δέντρο λειτουργεί ως διάμεσος, ως γέφυρα. Οι ρίζες ενώνονται με το εσωτερικό της Γης σε άπειρες διακλαδώσεις, τα κλαδιά ακουμπούν στα αστέρια επεκτεινόμενα σε νοητές γραμμές.

Όπως το νερό, αγαπημένοι μου, που είναι ζωντανό, έτσι και το δέντρο, έχει ψυχή, αισθάνεται, βιώνει, συνειδητοποιεί, εκφράζεται με μουσικούς ήχους και μυρωδιές, μιλάει στον άνθρωπο, στα ζώα και, κυρίως, ακούει.

Τα δέντρα είναι αγαθές και ιερές δυνάμεις, δεν βλάπτουν κανέναν. Αντίθετα, προσφέρουν καταφύγιο στα πουλιά, στα έντομα, σε άπειρες φυλές θηλαστικών. Συγκρατούν το χώμα για να μην διαλυθεί, μεταστοιχειώνουν ουσίες σε φύλλα και καρπούς. Ανακυκλώνουν το νερό, το οξυγόνο, καθαρίζουν τον αέρα, κρατάνε τη θερμοκρασία σταθερή. Είναι τα απόλυτα εργαστήρια της φύσης.

Όμως, παρ’ όλα αυτά, αγαπημένοι μου, τα δάση τρομάζουν τους ανθρώπους. Οι απίθανες διακλαδώσεις, οι μαιανδρικές περιελίξεις, τα σχήματα σε συνδυασμό με τις σκιές και η πληθώρα άγριας ζωής εγκυμονούν φόβους και ξυπνάνε εφιάλτες.

Σε αντίθεση με την πόλη και το χωριό, όπου επικρατεί η εξουσία του ανθρώπου, τα δάση είναι κοιτίδες αναρχίας, όπου τα θηρία, οι παράνομοι, οι άγριες φυλές βρίσκουν καταφύγιο από τον πολιτισμό. Οι κανόνες εδώ διαφέρουν. «Ζούγκλα είναι να τρώει ο ένας τον άλλον»,λένε οι απ’ έξω. Όμως αυτό δεν ισχύει.

Η οικονομία που το δέντρο προκρίνει είναι ο αλληλοσεβασμός και η ανοχή του διαφορετικού. Οι αρχαίοι δρυΐδες, αγαπημένοι μου, η ιερή κάστα των Κελτών, διαμόρφωσαν πριν από 2.500 χρόνια μια θρησκεία-φιλοσοφία που θεωρούσε το δέντρο και το δάσος πρότυπα της συμβολικής εικόνας του κόσμου. Σύμφωνα μ’ αυτήν, ο χρόνος είναι κυκλικός, συνεπώς δεν υφίσταται θάνατος αλλά ανακύκλωση της ζωής, και ο χώρος είναι άπειρος αφού μπορεί να αναπτυχθεί σε πολλαπλές διαστάσεις.

Οι δρυΐδες μιλούσαν με την τελετουργική βοήθεια της μουσικής με τη ψυχή των δέντρων αλλά και των λιμνών και των ποταμών, που τις παρομοίαζαν με νύμφες και ξωτικά. Το ίδιο ίσχυε για τους αρχαίους προγόνους μας, που πίστευαν πως μέσα σε κάθε δέντρο κατοικεί μια νύμφη.

Οι Αμαδρυάδες εμφανίζονται σε στενή σχέση με τα πεύκα, τα έλατα και τις δρύς, που θεωρούνταν δέντρα δυνατά και ιερά, όπως ακριβώς ιερά θεωρούνταν και τα άλση που σχημάτιζαν, με αποτέλεσμα να αποτελούν χώρους αφιερωμένους στους θεούς.

Οι Aμαδρυάδες Νύμφες ήταν οι προστάτιδες των επιβλητικών δέντρων, τα οποία δεν έπρεπε ποτέ οι άνθρωποι να πειράζουν ή να κόβουν, εκτός αν υπήρχε άδεια και βεβαίωση από ειδικό ιερατείο, για να μην δεχτούν την τιμωρία των Νυμφών.

Στην αντίθετη περίπτωση, όποιος άπλωνε το καταστροφικό του χέρι, θεωρείτο βλάσφημος και ιερόσυλος και θα αντιμετώπιζε την οργή τους. Οι Αμαδρυάδες ήταν ταυτισμένες με το δέντρο. Ήταν οι προσωπικές προστάτιδές του. Γεννιούνται με το δέντρο και μοιράζονται τη μοίρα του. Ήταν, δηλαδή, η ίδια η ψυχή του δέντρου. Ουσιαστικά, ο θάνατος του δέντρου ήταν και ο θάνατος της νύμφης.

Για αυτό, εξάλλου, λέγεται ότι, όταν η ζωή μιας Αμαδρυάδας πλησίαζε στο τέλος της, πρώτα μαραινόταν το δέντρο της μέσα στη γη. Βέβαια, με τους αρχαίους προγόνους μας ουδεμίαν σχέσην φαίνεται να έχουμε. Αλλά ακόμα και στους σκοτεινούς βυζαντινούς χρόνους, αγαπημένοι μου, έχουμε την Παναγία τη Χελιδονού, η οποία απελευθερώνει τις ψυχές των δέντρων που τις έχουν φυλακίσει οι καλόγεροι σε σκοτεινές σπηλιές, και τις μετατρέπει σε χελιδόνια.

Kαι αυτή η δοξασία δείχνει τη διαφορά από τις σημερινές μας αντιλήψεις. Εμείς σήμερα έχουμε θρησκεία το πλαστικό και το τσιμέντο και φιλοσοφία μας είναι η νεκρή έρημος, τα δέντρα τα καμμένα, τα δίχως ζωή, γύρω από σπίτια δίχως ζωή. Νεκροταφεία δέντρων ολόκληρα κάθε καλοκαίρι.

Φέτος τα είδαμε στην Ελλάδα, στη Σουηδία, στην Αμερική κι αλλού. Κι αφού τόσο ασήμαντη για μας είναι η ζωή τους, αγαπημένοι μου, γιατί μας κάνουν το χατίρι; Γιατί τα ευλογημένα ξαναφυτρώνουν πεισματικά; Γιατί μεγαλώνουν, γιατί ανθίζουν και καρπίζουν;

Είμαι σχεδόν βέβαιη πως, αν ο άνθρωπος έβρισκε κάποιο τεχνητό ακριβές υποκατάστατό τους, δεν θα είχε κανένα δισταγμό να τα αφανίσει. Ωστόσο, κάθε χρόνο, ίσως γιατί αντιλαμβανόμαστε την αναντικατάστατη ύπαρξή τους, αναδασώνουμε τα καμμένα μέχρι να τα δούμε να ξανακαίγονται.

Θυμάμαι κάποτε, όταν γεννιόταν ένα παιδί, ο πατέρας ή ο παππούς του παιδιού φύτευε ένα δέντρο. Ο άνθρωπος και το δέντρο μεγάλωναν μαζί, το πότιζε και το δέντρο κάρπιζε. Μετά, οι άνθρωποι πήγαν στις πόλεις κι άφησαν τα δέντρα πίσω μόνα.

Κι από τότε, αγαπημένοι μου, δέντρα και άνθρωποι συνεχίζουμε όπως μπορούμε. Τα δέντρα όμως θα είναι πάντα «ποιήματα που γράφει η γη προς τον ουρανό». Και εμείς θα εξακολουθούμε να τα «κόβουμε και να τα κάνουμε χαρτί, για να καταγράφουμε την κενότητά μας». Ή θα τα αφήνουμε να καίγονται κάθε καλοκαίρι.

Με αγάπη εύα

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *