Παντελής Δάφας, Ιεροψάλτης - Συνέντευξη - ΗΧΩ Φλώρινας

Συνέντευξη με τον Παντελή Δάφα (Δάσκαλο Βυζαντινής Μουσικής και Χοράρχη του Ι.Ν. Αγ. Παρασκευής Φλώρινας)

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην εβδομαδιαία εφημερίδα ΗΧΩ Φλώρινας στις 29 Δεκεμβρίου 2010.

Πρόσωπα & Ιδέες - Αυγή Κύρκου

Η στήλη σήμερα φιλοξενεί το δάσκαλο Βυζαντινής μουσικής και Χοράρχη του Ιερού Ναού Αγίας Παρασκευής Φλώρινας κ.Παντελή Δάφα, Καλή ανάγνωση!

Συνεντεύξεις - Πρόσωπα & ιδέες

Πρόσφατα κ. Δάφα, επισκεφτήκατε το Άγιο Όρος με το χορό της Αγίας Παρασκευής, τον οποίο διευθύνετε, προσκεκλημένος του Προηγούμενου της Μονής Αγίου Ανδρέα κ. Εφραίμ.

Προσκληθήκαμε να ψάλλουμε στον αριστερό χορό, στην αγρυπνία που έγινε για τη γιορτή του Αγίου Ανδρέα. Στο Άγιο Όρος ο Άγιος Ανδρέας γιορτάζεται στις 13 Δεκεμβρίου, με το παλιό ημερολόγιο φυσικά.

Γιατί η πρόσκληση απευθύνθηκε σ’ εσάς και στο χορό της Αγίας Παρασκευής και όχι σε κάποιον άλλο χορό; Υπάρχει ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα σ’ εσάς και τη μονή του Αγίου Ανδρέα;

Παντελής Δάφας, Ιεροψάλτης - Συνέντευξη - ΗΧΩ ΦλώριναςΔε θα το έλεγα έτσι. Εμείς συνηθίζουμε να ψάλλουμε τακτικά και στη Μονή «Το Γενέσιον της Θεοτόκου» της Κλεισούρας. Οι μοναχοί εκεί έχουν γέροντα τον Εφραίμ, ο οποίος έρχεται από το Άγιο Όρος και εξομολογεί και κοινωνεί τους μοναχούς. Είναι, κατά κάποιον τρόπο, υπό την επίβλεψή του η Μονή.

Αναφέρεστε στο γνωστό σκανδαλοποιό Εφραίμ, της γνωστής, επίσης, Μονής Βατοπεδίου;

Όχι! Η Μονή του Αγίου Ανδρέα ανήκει στο Βατοπέδι αλλά εδώ πρόκειται περί συνωνυμίας. Κάποια φορά λοιπόν, ο γέροντας Εφραίμ, μας άκουσε. Του άρεσε ο τρόπος που ψέλναμε, εντυπωσιάστηκε από τη χορωδία, από την εκτέλεση, από το ύφος και έκτοτε μας καλεί με κάθε ευκαιρία να συνψάλουμε.

Εσείς εκτελείτε με διαφορετικό ύφος τους ύμνους από ό,τι οι άλλοι χοροί;

Η δική μας εκτέλεση και το ύφος,το οποίο είναι ένα κράμα Πατριαρχικού και Αγιορείτικου, συμβαδίζει, θα μπορούσα να πω, με το Αγιορείτικο ύφος.

Παντελής Δάφας - Συνέντευξη

Διαφέρει το ύφος του Πατριαρχείου από το Αγιορείτικο;

Το Άγιο Όρος, κράτησε την παράδοση του Βυζαντίου. Προστέθηκε βέβαια και το δικό του ύφος αλλά δεν παρέκκλινε από τη βυζαντινή παράδοση. Το Πατριαρχείο, λίγα χρόνια μετά την Άλωση, ξέμεινε από δασκάλους. Ζήτησε λοιπόν από το Άγιο Όρος να του στείλει. Ακούστε, η βυζαντινή μουσική σου δίνει μια ελευθερία να κινείσαι δεξιά και αριστερά, πάνταμε με γνώμονα την παράδοση. Οπότε, όταν συμβαίνει αυτό, δε θα ακούσεις κάτι να εκτελείται με πολύ διαφορετικό τρόπο. Δεν είναι σαν την Ευρωπαϊκή μουσική που έχει καλούπια, που δεν μπορείς να ξεφεύγεις.

Κάποιοι ιεροψάλτες προσπαθούν να δώσουν στη βυζαντινή μουσική έναν τόνο που ταιριάζει πιο πολύ στο σήμερα. Συμφωνείτε μ’ αυτό;

Υπάρχουν, όντως, κάποιοι, οι οποίοι θέλουν να δημιουργήσουν κάτι δικό τους, να ξεφεύγουν από τα κλασσικά μαθήματα και αρχίζουν να ευρωπαΐζουν. Να προσθέτουν δικά τους στοιχεία. Διαφωνώ κάθετα με αυτό. Όχι μόνο εγώ αλλά και όλοι οι «βυζαντινοί» ψάλτες.

Γιατί διαφωνείτε; Είναι κακό να δημιουργεί κάποιος κάτι καινούργιο;

Θεωρώ ότι κάτι τέτοιο είναι απαράδεκτο γιατί με αυτά και μ’ εκείνα, φεύγουμε από την παράδοσή μας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, δημιούργησε τη δική της μουσική, τη Βυζαντινή, που είναι κατά κάποιον τρόπο… στηρίχθηκε στην αρχαία Ελληνική μουσική. Εκεί έχει τις ρίζες της. Στη συνέχεια επέλεξε… δημιούργησε… τους ήχους που ήθελε η Εκκλησία. Τους ήχους που είχαν κατάνυξη. Γιατί οι ύμνοι είναι το μέσον για κατάνυξη και προσευχή. Μπορώ να πω ότι δεν υπάρχει άλλη Εκκλησία, άλλη θρησκεία που να έχει δημιουργήσει δική της μουσική. Όλοι ακολουθούν το πεντάγραμμο. Πάνω εκεί γράφουν τους ύμνους τους.

Η Βυζαντινή μουσική δεν έχει σχέση με το πεντάγραμμο;

Καμία! Στη Βυζαντινή δεν έχουμε νότες, έχουμε οχτώ ήχους, έχουμε κλίμακες. Έχουμε δικιά μας «παρασημαντική» που σε βοηθάει να αποκωδικοποιήσεις σύμβολα, προκειμένου να δώσει ποιοτικό, ποσοτικό χαρακτήρα στον ήχο. Για τούτο επιμένω και λέω ότι πρέπει να μείνουμε πιστοί στην παράδοση. Να μην την αλλοιώσουμε.

Είναι δύσκολο να μάθει κανείς βυζαντινή μουσική; Και αν ναι, πού έγκειται η δυσκολία;

Παλαιότερα τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα. Χρειαζόταν να μείνει κανείς δεκαπέντε χρόνια, τουλάχιστον, κοντά σε δάσκαλο, για να μπορέσει να μάθει να εκτελεί σωστά τους ύμνους. Μετά τη μεταρρύθμιση που έγινε το 1814 από τους μεγάλους, ομολογουμένως δασκάλους, το Χουρμούζιο, το Χρύσανθο και το Γρηγόριο, απλοποιήθηκαν κατά κάποιον τρόπο τα πράγματα. Έγινε πιο εύκολη η εκμάθηση. Ο δάσκαλος όμως που θα διδάξει, πρέπει να γνωρίζει σε βάθος τη βυζαντινή μουσική έτσι ώστε να μπορεί να διδάξει σωστά τους χαρακτήρες,την ποσοτική και την ποιοτική τους αξία.

Εκτός από ιεροψάλτης, είστε και δάσκαλος της βυζαντινής μουσικής. Πώς από υπάλληλος τραπέζης βρεθήκατε στο χώρο της βυζαντινής μουσικής και υμνογραφίας;

Α, αυτή η αγάπη για τη Βυζαντινή μουσική ξεκίνησε από τότε που ήμουν μικρό παιδί στο χωριό. Πήγαινα στην εκκλησία και παρακολουθούσα με μεγάλη προσοχή τον ψάλτη – ένα παλιό ψάλτη, γέρο, ο οποίος έψαλε με τον παραδοσιακό τρόπο. Από βυζαντινή μουσική δεν ήξερε, αλλά είχε μάθει από έξω όλα
τα τροπάρια, όλους τους ήχους. Τον άκουγα εντυπωσιασμένος. Πέμπτη τάξη Δημοτικού, με βάλανε να πω τον «Απόστολο». Μου άρεσε τόσο πολύ η βυζαντινή μουσική, που έβαζα στο ραδιόφωνο και άκουγα την αναμετάδοση τις Κυριακές, της Θείας Λειτουργίας. Ήθελα να μάθω, να εμβαθύνω…

Ποιος ήταν ο δάσκαλός σας;

Γνωρίστηκα με το Στέφανο το Δόντσιο, έναν από τους πιο καταρτισμένους και γνώστες της βυζαντινής μουσικής και δάσκαλο. Αυτός ήταν ο δάσκαλός μου! Του χρωστάω πολλά! Μαζί του περπάτησα τριάντα χρόνια. Στην πορεία βέβαια, γνώρισα και άλλους δασκάλους, εντυπωσιάστηκα και πήρα πράγματα και από αυτούς και εμβάθυνα τις γνώσεις μου περισσότερο στη θεωρία της Βυζαντινής μουσικής, στις αναλύσεις κτλ. Όλα αυτά μεσολάβησαν ώσπου να πάρω το δίπλωμα του ιεροψάλτου από το «Παλλάδιο Ωδείο Αθηνών» και στη συνέχεια το δίπλωμα του δασκάλου της Βυζαντινής μουσικής, από το «Εθνικό Ωδείο Αθηνών».

Πόσα χρόνια διδάσκετε;

Διδάσκω επί εικοσιπέντε χρόνια και – θα το επαναλάβω γιατί είναι πολύ σημαντικό – έχω σαν γνώμονα και οδηγό την παράδοση, και την προφορική και τη γραπτή. Η παράδοση είναι σημαντική γιατί αποτελεί κληρονομιά που βαραίνει στους ώμους, όχι μόνο τους δικούς μου, αλλά όλων αυτών που διδάσκουν βυζαντινή μουσική. Έχουμε υποχρέωση να αναδείξουμε τον πλούτο που κρύβει η βυζαντινή μουσική, στην υμνογραφία, στους ήχους και στα διαστήματά της. Αυτόν τον πλούτο καλείται να αποκαλύψει ο δάσκαλος. Να προχωρήσει πέρα από την επιφάνεια, να εμβαθύνει στη θεωρία αλλά και στην πράξη αυτής της καταπληκτικής μουσικής. Καθήκον μας είναι να διδάξουμε και να μεταδώσουμε με μεγάλη προσοχή τη γνώση αυτή.

Στην υλιστική εποχή μας και με δεδομένη τη δυσκολία που έχει η εκμάθηση της συγκεκριμένης μουσικής, υπάρχουν παιδιά, νέοι, που ενδιαφέρονται να μάθουν και να ασχοληθούν με τη βυζαντινή μουσική;

Υπάρχει ενδιαφέρον από πολλούς, αλλά εξαντλείται ο αρχικός ενθουσιασμός και σιγά-σιγά εγκαταλείπουν. Μένουν στο τέλος λίγοι. Είναι δύσκολη η εκμάθηση της βυζαντινής μουσικής και εκτός αυτού, θέλει υπομονή και επιμονή και πολύ διάβασμα. Γι’ αυτό σου λέω, στην αρχή ξεκινάνε είκοσι και στην πορεία μένουν πέντε. Παρ’όλα αυτά εδώ στη Φλώρινα, τα πράγματα είναι κάπως καλύτερα. Έχουμε τη σχολή της Μητρόπολης που λειτουργεί χρόνια τώρα,
έχουμε και το Ωδείο που μπορούν να πάνε και να διδάξουν αφού τελειώσουν τη σχολή τη Μητρόπολης.

Εσείς έχετε δικό σας τμήμα…

Ναι, εδώ στο κτίριο του Φ.Σ.Φ. «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ», μου παραχώρησαν ένα χώρο και διδάσκω. Έχω γύρω στα τριάντα παιδιά, διαφόρων ηλικιών. Γίνεται παντού μια πάρα πολύ καλή δουλειά. Όσοι θα βγουν, θα επανδρώσουν τα αναλόγια των εκκλησιών.

Πότε ήρθε το πρώτο βάπτισμα του πυρός για εσάς; Σε ποιο αναλόγιο ψάλατε σαν κυρίαρχο στοιχείο;

Όπως σου είπα ξεκίνησα με δάσκαλο τον κ. Δόντσιο και μάλιστα στο Μητροπολιτικό ναό, αλλά σαν αριστερός ψάλτης. Ήταν μια τεράστια εμπειρία για μένα! Ήθελε όμως πολύ διάβασμα. Βέβαια, περιττό να σου πω ότι στη γειτονιά με άκουγαν όλη μέρα να εκτελώ τη βυζαντινή μουσική και έλεγαν: «Πάλι άρχισε αυτός τις ψαλμωδίες…». Με τον καιρό άρχισα να αισθάνομαι πιο ελεύθερος, να κάνω αυτό που μου αρέσει περισσότερο, μέχρι που άρχισα και να διδάσκω . Βέβαια όλα αυτά με πολύ κόπο.

Εσείς, όταν ψάλλετε, λειτουργείτε περισσότερο ως μουσικός; Έχετε το μυαλό σας στη φωνή και τις νότες; Έχετε το νου σας στο να εκτελέσετε πιστά τους ύμνους και τα τροπάρια, ή σκέφτεστε το περιεχόμενο της ψαλμωδίας, την προσευχή και συμμετέχετε στη λατρεία «εν φόβω και τρόμω»;

Είναι δύσκολος ο συνδυασμός! Προπαντός όταν διευθύνεις χορό, πρέπει να έχεις το νου σου να εκτελούν όλοι τους ύμνους και να τους εκτελούν σωστά. Κατά τη γνώμη μου όμως θεωρείσαι αποτυχημένος ψάλτης, αν το περιεχόμενο των ύμνων δε σε αγγίζει και δεν περνάει μέσα σου. Τουλάχιστον κατά διαστήματα, αν όχι συνέχεια. Ψάλλω δε σημάνει εκτελώ ψυχρά έναν ύμνο, αλλά συμμετέχω. Η βυζαντινή μουσική είναι το μέσο για κατάνυξη και προσευχή και όχι για προσωπική προβολή.

Πολλές φορές έχω παρατηρήσει ότι συμβαίνει κι αυτό. Είναι μάλιστα έντονο και γίνεται αντιληπτό από το εκκλησίασμα.

Ναι, συμβαίνει από μερικούς να προσπαθούν να επιτύχουν προσωπική προβολή και να ξεφεύγουν. Συνήθως αυτό συμβαίνει με αυτούς που τους «βοηθάει», ας πούμε, η φωνή τους. Κάνουν λαρυγγισμούς πολλούς, βάζουν δικά τους πράγματα, προσθέτουν ακούσματα άλλα. Αυτό όμως δε συμβαίνει συχνά. Αν ο ψάλτης καταφέρει να συνδυάσει προσευχή και σωστή εκτέλεση, αυτό είναι ένα μεγαλείο. Υπάρχουν ορισμένοι ύμνοι που σε υποβάλλουν. Ο ύμνος που ψάλουμε για παράδειγμα τώρα τα Χριστούγεννα: «Βηθλεέμ ητοιμάζου, ευπρεπίζου γη…», όταν έχεις κάνει και μια προετοιμασία, έχεις κάνει μια κάθαρση εσωτερική, αυτοί οι ύμνοι σε συναρπάζουν θέλεις δε θέλεις! Το «Η γέννησή σου Χριστέ ο Θεός υμών…», το «η παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει…..», όλα αυτά δεν περνάνε έτσι ανώδυνα από έναν ψάλτη. Αυτήν τη χαρά, αυτά τα έντονα συναίσθημα που νοιώθεις ψέλνοντας τους ύμνους αυτούς… όλα αυτά δεν αναπληρώνονται με τίποτα. Πολλές φορές την αναζητείς. Είναι κάτι που δεν το ορίζεις, έρχεται από μόνο του. Το Πάσχα ας πούμε στον ύμνο «Ερχόμενος ο Κύριος προς το εκούσιον πάθος…», όταν ο ψάλτης έχει νηστέψει σαράντα μέρες – και επιβάλλεται ο ψάλτης να νηστεύει – βιώνει και ο ίδιος πράγματα. Τη Μεγάλη Τρίτη με το Τροπάριο της Κασσιανής «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή… η πόρνη εν κλαυθμώ οικτήρμων…», το νοιώθει αυτό… ποιος δεν είναι αμαρτωλός; Ο ψάλτης ζει πραγματικά όλο το μεγαλείο της υμνογραφίας. Για να γίνει όμως αυτό πρέπει να συμμετέχει και στα άλλα. Να νηστεύει, να εξομολογείται, να προσεύχεται.

Ένας καλός ψάλτης, μου λέτε, δεν ψάλλει μόνο με το λαρύγγι αλλά βάζει και ψυχή και συναίσθημα. Ποια άλλα στοιχεία πρέπει να διαθέτει ένας ψάλτης για να είναι αυτό που λέμε «καλός»;

Πέρα από τη φωνή που είναι απαραίτητη, επιβάλλεται να έχει γνώσεις μουσικές. Να ψαχτεί καλά. Ένας κακόφωνος και όχι καταρτισμένος ψάλτης, κάνει κακό, όχι μόνο γιατί δεν είναι ευχάριστος, αλλά γιατί δημιουργεί την εντύπωση ότι η βυζαντινή μουσική είναι κάτι άσχημο. Επίσης και ένας πολύ καλός ψάλτης όταν αρχίσει από υπερβολική αυτοπεποίθηση τους αμανέδες και τους λαρυγγισμούς και αυτός μπορεί να κάνει κακό γιατί αλλοιώνει τους ύμνους. Πρέπει να εκτελεί σύμφωνα με τα παλαιά κείμενα γιατί αυτά, είναι ένας πλούτος μεγάλος, που δεν πρέπει να χαθεί.

Η ενασχόλησή σας με τη βυζαντινή μουσική και την υμνογραφία έχει επηρεάσει την καθημερινότητά σας, τον τρόπο που ζείτε;

Νομίζω ναι. Πρέπει να ζεις σύμφωνα με τους κανόνες της Εκκλησίας. Είναι ένας αγώνας. Άλλοτε τα καταφέρνεις να έχεις αυτήν την πνευματική άνοδο. Άλλοτε πάλι όχι. Θεωρώ ότι αυτό το χάρισμα που μου έδωσε ο Θεός, να τον υμνώ, ήταν καθοριστικό για την περαιτέρω πορεία μου. Νοιώθω μια χαρά όταν ψάλλω… όχι συνέχεια βέβαια… Έρχονται και οι στιγμές οι δύσκολες… εκεί μέσα στη στεναχώρια, πιάνεις έναν ύμνο, «Κύριε εκέκραξα προς σε,
εισάκουσόν μου…» και παίρνεις κουράγιο και δύναμη. Κάνεις υπομονή με την οικογένεια, με τα παιδιά… Βοηθάει, βοηθάει πολύ…

Ποια είναι η σχέση της βυζαντινής μουσικής με το δημοτικό μουσικό άκουσμα;

Έχει σχέση, γιατί όλα τα δημοτικά μας τραγούδια, που αποτελούν ένα σημαντικό κεφάλαιο της παράδοσής μας, έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία ελληνική μουσική, όπου και η βυζαντινή. Αυτά τα δύο συγκλίνουν. Μάλιστα στο Βυζάντιο και για τα κοσμικά τραγούδια υπήρχε η ίδια γραφή που υπήρχε και για τους θρησκευτικούς ύμνους. Η Δημοτική μουσική είναι η εθνική μας μουσική και δεν έχει διαφορά από τη βυζαντινή.

Ο Χρόνης Αηδονίδης, ο γνωστός δημοτικός μας τραγουδιστής, ήταν ταυτόχρονα και πολύ καλός ψάλτης. Αυτός έλεγε χαρακτηριστικά: «όταν ψέλνετε να ψέλνετε και όταν τραγουδάτε να τραγουδάτε»…

Ναι συμφωνώ! Έτσι ακριβώς είναι. Συμφωνώ απόλυτα. Με διαφορετικό τρόπο τραγουδάμε και διαφορετικά εκτελούμε έναν ύμνο.

Ο ίδιος έλεγε επίσης: «Η ψαλτική θέλει ύφος κατανυκτικό, άρα απλότητα. Το τραγούδι θέλει να το κεντάς, να στολίζεις με λαρυγγισμούς και μελίσματα και με ύφος…».

Τα έλεγε πάρα πολύ ωραία ο Αηδονίδης. Όταν ξεκινάμε να εκτελέσουμε έναν ύμνο, η εκτέλεση πρέπει να είναι απλή και κατανυκτική. Εξ’ άλλου τους λαρυγγισμούς δεν μπορούμε να τους δούμε στη βυζαντινή μουσική γιατί δεν υπάρχουν πουθενά γραμμένοι στο κείμενο. Όταν γίνει σωστή εκμάθηση της μουσικής, τότε το απλό, το κατανυκτικό ύφος βγαίνει από μόνο του. Το τραγούδι επιδέχεται λαρυγγισμούς και τσακίσματα. Στη δημοτική μουσική, για παράδειγμα, θα τα βρούμε όλα αυτά γραμμένα. Δε θα τα βρούμε όμως στη βυζαντινή μουσική.

Βλέπουμε την περίοδο των Χριστουγέννων, αλλά κυρίως του Πάσχα, να κυκλοφορούν CD όπου τραγουδιστές διάσημοι και καλλίφωνοι, όπως ο γνωστός Πέτρος Γαϊτάνος, η Ελένη Βιτάλη, η Γλυκερία, ο Μητσιάς, ψάλλουν ωραία, ομολογουμένως. Εσείς τι πιστεύετε; Η ψαλμωδία πρέπει να ανήκει μόνο στους ψάλτες ή και στους τραγουδιστές;

Ας πάρουμε τον Γαϊτάνο. Ο Γαϊτάνος δεν ψέλνει, τραγουδάει. Το άκουσμά του δεν έχει ύφος βυζαντινό. Είναι αυτό που έλεγε και ο Αηδονίδης: «Όταν ψέλνεις να ψέλνεις και όταν τραγουδάς να τραγουδάς»! Τώρα αν με ενοχλεί… με ενοχλεί με την έννοια του… αν θέλεις να τραγουδήσεις, τραγούδησε αλλά μη μου βγάζεις CD με ήχους ξένους προς τη βυζαντινή μουσική. Υπάρχουν βέβαια και τραγουδιστές που εκτελούν σωστά…

Στις εκκλησίες μέχρι το Δ’ αιώνα «έψαλλε άπας ο λαός». Σήμερα το πλήθος έχει αντικατασταθεί από τους ψάλτες με τους δύο χορούς. Γιατί έγινε αυτό;

Ναι, αυτό γινόταν τα παλιά χρόνια γιατί οι ψαλμωδίες ήταν πολύ λίγες και τα αναγνώσματα περισσότερα. Στην πορεία όμως, η λειτουργία εμπλουτίστηκε με περισσότερους ύμνους και εξελίχτηκε. Ο κόσμος δεν μπορούσε να ανταποκριθεί. Έτσι δημιουργήθηκαν οι ψάλτες οι οποίοι εκπροσωπούν το εκκλησίασμα.

Ο Χριστός είπε: «Μη βατολογείτε». Οι λειτουργίες, έτσι όπως εμπλουτίστηκαν στην πορεία, έγιναν μακροσκελείς και… συγχωρείστε με, φλύαρες και βαρετές. Κουράζουν!

Τι να κάνουμε; Αυτό είναι το ωράριο. Ξέρεις, στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, σκόπιμα καθυστερούσε η εκκλησία, τελείωνε στις 11 για να μην μπορούν οι Οθωμανοί να παίρνουν τους Χριστιανούς για αγγαρεία. Σήμερα η λειτουργία ξεκινάει στις 7.30 και τελειώνει στις 10.30. Εσύ έλα όποτε θέλεις! Δεν σου επιβάλλει κανείς να έρθεις πρωί – πρωί…!

Η διδασκαλία της βυζαντινής μουσικής απευθύνεται κυρίως σε άνδρες. Γιατί το αναλόγιο ανδροκρατείται; Δεν είναι ρατσιστικό αυτό;

Σήμερα μπορεί μια γυναίκα να διδαχτεί τη βυζαντινή μουσική. Το θέμα, όπως είπες, είναι ότι δεν μπορεί να ανεβεί στο αναλόγιο.

Γιατί; Ο Χριστός μέσα από τη διδασκαλία του ανύψωσε τη γυναίκα και της έδωσε τη θέση που της αξίζει. Η Εκκλησία όμως, ακόμα και σήμερα, εξακολουθεί να τη θεωρεί «μιαρό» πλάσμα, κατώτερο του ανδρός. Την τοποθετεί εξ’ αριστερών και δεν της επιτρέπει να μπαίνει σε συγκεκριμένους χώρους, όπως είναι το Άγιο Βήμα ή το αναλόγιο στην προκειμένη.

Αυτό μας το λέει ο Απόστολος Παύλος. Η Εκκλησία από εκεί έχει λάβει εντολή. Βέβαια, στην ανάγκη, όπου δεν υπάρχει ψάλτης, εκεί, με την έγκριση του Δεσπότη, ψέλνουν γυναίκες. Αλλά κατά την άποψή μου, όπου μπαίνει η γυναίκα δημιουργεί προβλήματα. Άσε καλύτερα, ας μην το συζητήσουμε…

Σας έχει συμβεί ενώ ψάλετε να διασπαστεί από κάτι η προσοχή σας; Μια ωραία γυναίκα π.χ., που μπήκε ξαφνικά στο ναό ή κάτι άλλο;

Πολλές, πολλές φορές! Προσπαθείς αλλά, για πότε φεύγουν οι διάφοροι λογισμοί, ούτε που το καταλαβαίνεις. Εκεί κάνεις τον αγώνα σου. Θα επανέλθεις, θα ξαναφύγεις. Αυτό γίνεται και θα γίνεται μια ζωή. Από τους ασκητές του Όρους έχουμε διδαχτεί πάρα πολλά πράγματα. Κρατάνε στο χέρι το κομποσχοίνι και προσεύχονται διαρκώς! «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Τους βλέπεις να συνεχίζουν και να μη σταματάνε ποτέ. Έτσι δεν αποσπάται ο λογισμός.

Γνωρίζω λάτρεις της βυζαντινής υμνογραφίας που πηγαίνουν σε συγκεκριμένους ναούς να ακούσουν τη θεία λειτουργία από συγκεκριμένο ιεροψάλτη. Εσείς, έχετε δικό σας κοινό; Έρχονται πιστοί στο ναό που ψάλλετε, ειδικά για να σας ακούσουν;

Δεν επιδιώκω κάτι τέτοιο. Αλλά μπορεί και να συμβαίνει. Εγώ έχω το χορό και ψέλνουμε στην Αγία Παρασκευή. Αν κάποιος αισθάνεται καλά με αυτό που γίνεται εκεί, ευχαριστιέται το αυτί του και μέσω του χορού και της εκτέλεσης της μουσικής οδηγείται σε κατάνυξη και προσευχή, αυτός έρχεται και ξανάρχεται. Αν αυτό το πετυχαίνουν, τότε είναι καλό.

Εσείς που βιώνετε έντονα τα εκκλησιαστικά δρώμενα, ποιον θεωρείτε τον πιο συγκινητικό ψαλμό της ορθόδοξης παράδοσης; Με ποιον έχετε φτάσει στο σημείο να δακρύσετε;

Μου έχει συμβεί πολλές φορές να δακρύσω… κυρίως με τους ύμνους της Μεγάλης Εβδομάδας, με το Τροπάριο της Κασσιανής, με τους ύμνους του Μεγάλου Σαββάτου «Σιγησάτω πάσα σάρξ…». Μετά από το πάθος της Μεγάλης Εβδομάδας… η αναμονή για την Ανάσταση… τα πάντα ηρεμούν! Αυτός ο ύμνος με συναρπάζει. Έχουμε φτάσει πλέον στο αποκορύφωμα και σε λίγο αρχίζει η κάθαρση. Όλη αυτή η προσμονή… πώς να σου το περιγράψω… ζούμε σημαντικές στιγμές από το αναλόγιο… ζούμε υπέροχα πράγματα…

Θα σας φανεί περίεργο, αλλά εγώ λατρεύω τις νεκρώσιμες ακολουθίες. Μου μοιάζουν με τις Αναστάσιμες. Αναρωτιέμαι, γιατί ενώ ψέλνονται σ’ ένα, κατ’ εξοχήν, φρικτό γεγονός όπως είναι ο θάνατος, κάθε άλλο παρά πένθιμο ήχο έχουν; Τουλάχιστον έτσι το αντιλαμβάνομαι εγώ. Μερικές δε, φορές, τους ψέλνω ασυναίσθητα και οι φίλες μου λένε: «Αμάν πια, φτύσε τον κόρφο σου! Τι σε πιάνει και ψέλνεις τέτοια μακάβρια, πεθαμενατζίδικα…».

Πολύ σωστή η παρατήρησή σου, πραγματικά μοιάζουν με τους Αναστάσιμους. Έτσι είναι. Δεν είναι περίεργο, που σου αρέσουν. Φαίνεται ότι υπάρχει η ελπίδα για την άλλη ζωή μέσα σου.

Μπα, κάθε άλλο… το αντίθετο μάλιστα…

Ενδόμυχα, ίσως! Χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι. Η νεκρώσιμη ακολουθία όντως είναι χαρούμενη, αισιόδοξη. Δεν παύει βέβαια ο θάνατος να είναι ένα γεγονός που σε θλίβει, όμως ο άνθρωπος δια του θανάτου, μεταβαίνει σε μιαν άλλη ζωή, την αιώνια, κοντά στο Χριστό και Θεό του! Όταν δε έρθει το πλήρωμα του χρόνου, θα αναστηθεί.

Κ. Δάφα, θα ήθελα να κλείσουμε με κάτι αισιόδοξο. Έναν ύμνο Χριστουγεννιάτικο. Το καλύτερο θα ήταν να μπορούσαν να σας ακούσουν οι αναγνώστες μας, αλλά στην περίπτωσή μας θα αρκεστούμε στους στίχους!

«Επεσκέψατω ημάς εξ’ ύψους ο Σωτήρ ημών ανατολή ανατολών και οι εν σκότει και σκιά. Εύρομεν την αλήθειαν και γαρ εκ της Παρθένου, ετέχθη ο Κύριος».

Σας ευχαριστώ κ. Δάφα για τα όσα ενδιαφέροντα καταθέσατε. Εύχομαι το 2011 να είναι μια πολύ καλή χρονιά για εσάς, με προσωπική ειρήνη και υγεία πάνω από όλα!

Και εγώ θέλω να σ’ ευχαριστήσω και να σου ευχηθώ καλή χρονιά, με υγεία και αγάπη πάνω από όλα!

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *